Les Blues de Voyage

Amedé, circa 1912

A historia de Amedé Ardoin reúne todos eses elementos dos que tanto gostan críticos e aficionados dados ás mitificacións: unha voz dolorosa e ultraterrena que chega a nós a través de uns cantos discos de 78 rpm, unha única foto borrosa, tomada aparentemente na súa adolescencia, unha morte violenta e sen aclarar convertida en fábula moral sobre o racismo sureño. En realidade, non se sabe moito da súa vida e menos desa morte sobre a que se estende un velo de lenda. O exemplo máis extremo de fabulación pódese atopar na fantasiosa versión que aparece ao respecto na Wikipedia en español: alí afírmase, atención, que Amedé Ardoin foi asasinado nada menos que polo Ku Klux Klan!

É un tópico xa gastado dicir que Amedé Ardoin é o “Robert Johnson da música cajun”. Esta afirmación só é verdade nun respecto: en ambos casos a lenda tecida en torno á súa vida e sobre todo á súa morte, parece deixar nun segundo plano a realidade da súa música.

A música que nos queda de Amedé Ardoin figura na miña opinión entre a máis sublime do século XX, pero pode non ser prato para todos os gostos. Como tantos outros artistas rurais dos anos vinte e trinta, Amedé posuía un estilo marcadamente idiosincrásico. As súas interpretacións resultan cruas, ásperas mesmo para os parámetros actuais. Ou se cadra habería que dicir debido aos parámetros actuais? Blues, valses, one-steps, two-steps, todo cantado con arrepiante intensidade en dialecto francés de Louisiana. Voz, acordeón diatónico e violín, nada máis. A pesar do seu actual estatus de patriarca da música cajun e zydeco, no seu tempo a súa repercusión limitouse a penas ao sur-oeste de Louisiana. Algo similar ocorre con lendas do blues como Charlie Patton ou Skip James, infinitamente máis famosos e influíntes dos sesenta para aquí do que nunca foron no seu momento de esplendor. O legado de Amedé Ardoin consiste en tan só 34 caras gravadas para diversos selos. Unha curiosidade: o compañeiro habitual de Amedé tanto en disco como nas súas actuacións era o violinista branco Dennis McGee. Un dúo interracial na terra de Jim Crow. Se se tratase só de traballo de estudo, a cousa non sería tan estraña. Lembremos sen ir máis lonxe as memorables caras de Jimmy Rodgers con Louis Armstrong. Pero o sorprendente do caso é que Ardoin e McGee tocaran xuntos en festas e bailes tanto de brancos como de negros sen aparente conflito. A realidade sempre é máis complexa do que parece.

O gran Dennis McGee

Curiosamente, algúns dos que o coñeceron, como o seu primo Bois Sec Ardoin ou Canray Fontenot, ambos músicos tamén, parecen non lembrar a Amedé con particular simpatía. Nunca tiña traballo pero sempre andaba con cartos no peto! Amedé era obxecto de envexa de familiares e veciños polo seu modo de gañarse a vida. Todo un clásico.

Pero imos coa súa morte. A famosa agresión tería ocorrido arredor de 1939 ou 1940, e o pouco que se sabe dela é resultado de testemuñas ofrecidas varias décadas despois por tipos como Canray Fontenot ou Wade Frudge. Para complicar as cousas, estas testemuñas non coinciden exactamente entre si. A historia, máis ou menos, sería como segue. Aparentemente, tras unha actuación nun baile para brancos – no sur sempre foi habitual que os músicos negros fosen contratados para festas de brancos - unha muller branca, ás veces dise que a filla do dono do local, deixoulle a Amedé o seu pano para secarse a suor, ou ela mesma secoulle a fronte co famoso pano, é igual. Un grupo de asistentes – disque forasteiros, do norte de Louisiana ou mesmo de Virginia, aquí as versións difiren - ofendidos polo asunto, se cadra ignorantes das costumes da Acadie ou da fama de Amedé na zona, seguiron a Ardoin tras o baile para darlle o seu merecido. Hai contradicións no xeito en que foi atacado: unha versión afirma que lle deron unha soberana malleira e o deixaron medio morto; outra, que o atropelaron repetidamente co seu Model A Ford.

Canray Fontenot

Ardoin non morreu. Máis ao contrario, recuperouse das súas feridas, cando menos das físicas. Pero Fontenot en cambio lembra o deterioro do estado mental de Amedé na época posterior ao asalto. En 1941 ou 1942 – segundo quen o conte - Amedé Ardoin foi ingresado no psiquiátrico de Pineville, Lousiana, onde morreu unhas semanas despois.

Esta é a historia máis repetida. Estamos, como vemos, metidos de cheo no terreo da tradición oral. Puro folclore local porque, en realidade, de todos os feitos que se relatan no parágrafo anterior, o único que está acreditado documentalmente é que, efectivamente, Amedé Ardoin morreu no sanatorio de Pineville en 1941. Canto á causa da morte, por exemplo, o seu compañeiro musical Dennis McGee atribuíaa a un envelenamento por parte doutro músico rival. Esta historia lembra sospeitosamente á morte de Robert Johnson, pero por outra parte, se facemos caso a Skip James, os intentos de envelenamento na época eran asombrosamente comúns. El mesmo relata varios intentos sufridos en carne propia por maridos ou noivos celosos. No que respecta á credibilidade de Skip James, iso é obxecto de debate.

Para colmo de misterios, segundo o crítico Craig Harris, recentes investigacións apuntarían máis ben a unha enfermidade venérea como causa do deterioro psíquico e morte de Amedé Ardoin.

Se calquera destas últimas versións fose certa, o mito da morte de Amedé Ardoin viríase abaixo como no seu día ocorreu co da morte de Bessie Smith. Pero xa se sabe: lembrando a John Ford, ante a dúbida, print the legend.